Kan de kunst zonder ambacht?

Hockney versus Hirst, handwerk versus productie. In het stukje van Seye Slager in Trouw wordt gesteld dat de discussie over authenticiteit in de kunst pas sinds ‘ die verdomde impressionisten’ (van Lieshout) aan de orde is. Het is een cliché dat met graagte herhaald wordt maar wie de kunsthistorie kent, weet dat het anders ligt. Authenticiteit wordt al honderden jaren erkend als een relevant onderdeel van een kunstwerk. De hand van de meester zelf maakt het verschil, toen en nu. Het impressionisme is wel de bakermat van het l’art pour l’art, kunst om de kunst, wat niet synoniem is aan geen ambacht.

Opdrachtgevers die een doek bij bijvoorbeeld Peter Paul Rubens (1577-1640) bestelden, konden kiezen uit meer of minder meesterschap. De goedkoopste mogelijkheid was een doek geschilderd naar een ontwerp van Rubens maar uitgevoerd door zijn atelier. Het duurste was een doek 100% van de hand van de meester zelf. Het verschil is op het moment goed te zien op de tentoonstelling in de Hermitage in Amsterdam, waar Rubens en atelier Rubens naast elkaar hangen. Een wereld van verschil.

Hockney haalt het Chinese gezegde aan dat voor het beheersen van het vak de kunstenaar de beheersing van oog, hand en hart nodig heeft. Zoals in elk beroep zou ik zeggen. Het moderne idee dat één van de drie zonder consequenties genegeerd kan worden, begint zich te wreken. Steeds meer jonge kunststudenten raken gefrustreerd door de focus op concept en de verschraling van het vak door het ontkennen van de materiële kant. Een keus die het bovendien steeds moeilijker maakt om contact te houden met de enorme rijkdom aan kunstwerken die ons door de eeuwen heen is overgedragen. Een rijkdom die normaliter een voedingsbodem zou moeten zijn en nu meer en meer tot een plat plaatje gereduceerd is en wordt. De bloedeloosheid van zoveel hedendaagse kunst heeft zijn effect op kijker en koper en zou weleens aan de basis kunnen liggen van het dedain van de nieuwe politiek voor de kunsten. Het te lang al missen van de drie-eenheid oog, hart en hand met als effect een groeiende onverschilligheid voor de als te elitair, onbegrijpelijk en lelijk ervaren hedendaagse ‘staats’- kunst.